Mualliflar uchun qo'llanma qanday yozilishi kerak?

Nega qo'llanma tahririyatning eng foydali hujjati?

Mualliflar uchun qo'llanma (author guidelines) — jurnal saytidagi eng ko'p o'qiladigan sahifalardan biri. U yaxshi yozilgan bo'lsa, tahririyatga talablarga mos maqolalar keladi; yomon yozilgan yoki umuman yo'q bo'lsa, kotib har bir muallif bilan rasmiylashtirishni alohida muhokama qilishga majbur bo'ladi, dastlabki rad etishlar esa ko'payadi.

Indeksatsiya bazalari ham jurnal saytida aniq mualliflik yo'riqnomasi bo'lishini tekshiradi — bu jurnal jarayonlari tartibliligining bevosita belgisi sifatida qaraladi.

Qo'llanmada qaysi bo'limlar bo'lishi shart?

• Jurnal yo'nalishi va maqola turlari — qanday mavzular qabul qilinadi, qanday turlar (asl tadqiqot, sharh, qisqa xabar) mavjud va har birining hajm chegarasi.
• Maqola tuzilishi — sarlavha, annotatsiya (necha so'z, qaysi tillarda), kalit so'zlar, asosiy matn tuzilishi (masalan IMRAD), xulosa, adabiyotlar.
• Texnik talablar — fayl formati, shrift, oraliq, jadval va rasmlar sifati, formulalar rasmiylashtirilishi.
• Iqtibos uslubi — qaysi standart qo'llanishi (masalan APA yoki boshqa uslub) va adabiyotlar ro'yxatining namunaviy misollari. Aynan misollar — qo'llanmaning eng qadrli qismi.
• Topshirish tartibi — maqola qayerga va qanday yuboriladi, qanday hujjatlar ilova qilinadi, jarayon bosqichlari va taxminiy muddatlar.
• Etika va siyosatlar — plagiat tekshiruvi, mualliflik mezonlari, manfaatlar to'qnashuvi deklaratsiyasi, to'lovlar (bo'lsa) va litsenziya sharti.

Qanday yozish kerak: uslub qoidalari

Qo'llanma buyruqlar to'plami emas, yo'l ko'rsatuvchi hujjat. Uch tamoyilga amal qiling:

1. Aniq raqamlar bilan yozing. 'Annotatsiya qisqa bo'lsin' emas — 'Annotatsiya 150–250 so'z'. 'Rasmlar sifatli bo'lsin' emas — 'Rasmlar kamida 300 dpi, alohida fayl sifatida'.
2. Namunalar bering. Rasmiylashtirilgan maqola shabloni (masalan .docx fayl) va adabiyotlar ro'yxatining har bir manba turi bo'yicha misollari yuzlab savolning oldini oladi.
3. Muallif yo'lini ketma-ket yoriting. Hujjatni muallifning harakatlari tartibida tuzing: tayyorlash, rasmiylashtirish, topshirish, taqriz, tuzatish, nashr. Muallif o'zini qiziqtirgan bosqichni oson topadi.

Maslahat: qo'llanma oxiriga 'Topshirishdan oldingi tekshiruv ro'yxati'ni qo'shing — 8–10 banddan iborat checklist: annotatsiya hajmi, kalit so'zlar soni, adabiyotlar uslubi, fayllar formati va hokazo. Tajriba shuni ko'rsatadiki, checklist bor jurnallarda texnik sabablar bilan qaytariladigan maqolalar ulushi sezilarli kamayadi.

Keng tarqalgan xatolar

• Eskirgan ma'lumotlar — qo'llanmada bir talab, saytning boshqa sahifasida boshqasi. Har o'zgarishda barcha sahifalarni birga yangilang va qo'llanmada 'oxirgi yangilanish sanasi'ni ko'rsating.
• Faqat texnik talablar — shrift va hoshiya batafsil, lekin etika, taqriz jarayoni va muddatlar haqida hech narsa yo'q. Muallif jarayonni tushunmasa, tahririyatga savol yog'iladi.
• PDF ichiga yashirilgan qo'llanma — talablar faqat yuklab olinadigan faylda bo'lsa, qidiruv tizimlari ham, shoshilayotgan muallif ham uni topmaydi. Asosiy matn sayt sahifasida ochiq turishi, shablon esa qo'shimcha fayl bo'lishi kerak.
• Tarjima uyg'unsizligi — ko'p tilli jurnallarda qo'llanma versiyalari bir-biridan farq qilib ketadi. Bitta asosiy versiyani belgilang va tarjimalarni undan yangilang.

Qo'llanma va elektron topshirish tizimi

Qo'llanmaning eng kuchli ko'rinishi — talablar topshirish jarayonining o'ziga qurilgan holati. OJS'da muallif maqola yuklashda majburiy bosqichlardan o'tadi: topshirish shartlarini tasdiqlaydi, metama'lumotlarni to'ldiradi, checklist bandlarini belgilaydi — natijada qo'llanmaga rioya qilish ixtiyoriy o'qishdan majburiy jarayonga aylanadi. JurnalKonsalting tayyorlaydigan jurnal saytlarida qo'llanma sahifasi va topshirish bosqichlari o'zaro bog'lab sozlanadi. Taqriz jarayonini muallifga qanday tushuntirish haqida peer-review maqolamizda o'qishingiz mumkin, sayt masalalari bo'yicha esa bog'laning.

Ko'p so'raladigan savollar

Qo'llanma qancha hajmda bo'lishi kerak?

Hajm emas, to'liqlik muhim. Amalda 2–4 sahifalik asosiy matn, unga qo'shimcha shablon fayl va adabiyotlar misollari yetarli. Juda uzun hujjatni bo'limlarga ajratib, sahifada mundarija bilan bering.

Qo'llanmani qanchalik tez-tez yangilash kerak?

Har qanday siyosat o'zgarganda darhol, hech bo'lmaganda yiliga bir marta rejali ko'rib chiqing. Yangilanish sanasini sahifada ko'rsatish mualliflarga qaysi versiya amalda ekanini bildiradi.

Boshqa jurnal qo'llanmasidan nusxa olsak bo'ladimi?

Tuzilishidan ilhomlanish mumkin, lekin matnni ko'chirish noto'g'ri — talablar jurnalingiz real jarayoniga mos kelmay qoladi va nomuvofiqlik mualliflarni chalg'itadi. Har bir band o'z tahririyatingiz amaliyotini aks ettirishi kerak.